Ten przepis warto wybrać wtedy, gdy potrzebne jest ciasto szybkie, tanie i bez zagniatania. Szarlotka sypana sprawdza się u osób, które chcą upiec coś domowego bez miksera i bez wałkowania ciasta. Wystarczy połączyć suche składniki, zetrzeć jabłka i ułożyć warstwy w formie. Efekt to lekko chrupiący wierzch, miękki środek i dużo jabłkowego smaku. To jeden z tych wypieków, które wychodzą nawet wtedy, gdy czasu jest mało.
Składniki na szarlotkę sypaną
Porcja na formę o wymiarach około 24 x 24 cm lub tortownicę 24–26 cm. Wszystkie składniki powinny być w temperaturze pokojowej, poza masłem, które lepiej trzymać dobrze schłodzone.
- 1 szklanka mąki pszennej
- 1 szklanka kaszy manny
- 1 szklanka cukru – można dać 3/4 szklanki, jeśli jabłka są bardzo słodkie
- 2 łyżeczki proszku do pieczenia
- 1,5–2 kg jabłek – najlepiej kwaśniejszych i soczystych
- 180–200 g zimnego masła
- 1,5 łyżeczki cynamonu
- 1 łyżka cukru wanilinowego lub 1 łyżeczka ekstraktu waniliowego dodana do jabłek
- 2 łyżki bułki tartej do podsypania formy, jeśli nie jest wyłożona papierem
- opcjonalnie: 2–3 łyżki rodzynek lub garść posiekanych orzechów
Jabłka nie powinny być odciskane z soku. To właśnie ich wilgoć łączy suche warstwy i sprawia, że ciasto po upieczeniu nie zostaje sypkie.
Przygotowanie szarlotki sypanej krok po kroku
- Nagrzać piekarnik do 180°C, góra-dół. Formę wyłożyć papierem do pieczenia albo wysmarować cienko masłem i oprószyć bułką tartą.
- W jednej misce dokładnie wymieszać mąkę, kaszę mannę, cukier, proszek do pieczenia i cukier wanilinowy. To będzie sucha mieszanka do przekładania warstw.
- Jabłka obrać i zetrzeć na tarce o grubych oczkach. Jeśli trafią się bardzo wodniste, wystarczy je lekko przemieszać ręką, ale bez wyciskania. Dodać cynamon, ewentualnie rodzynki albo orzechy.
- Na dno formy wsypać mniej więcej 1/3 suchej mieszanki i rozprowadzić ją równo po całej powierzchni. Nie trzeba ubijać, ale warto wyrównać brzegi, żeby ciasto piekło się równomiernie.
- Na suchej warstwie ułożyć 1/2 startych jabłek. Rozprowadzić je spokojnie, tak aby sięgały do rogów formy. To ważne, bo suche miejsca po upieczeniu zostają mączne.
- Wsypać kolejną 1/3 suchej mieszanki, znów wyrównać, a następnie wyłożyć drugą połowę jabłek.
- Na wierzch wysypać ostatnią część suchych składników. Całość powinna tworzyć trzy warstwy suche i dwie jabłkowe. Wierzch wyrównać łyżką lub dłonią.
- Zimne masło zetrzeć na tarce o grubych oczkach bezpośrednio na wierzch ciasta. Trzeba pokryć powierzchnię możliwie równomiernie. Jeśli masło jest bardzo twarde, można je pokroić w cienkie plasterki i gęsto rozłożyć.
- Wstawić formę do piekarnika i piec przez 50–60 minut, aż wierzch będzie wyraźnie złoty, a boki lekko odejdą od formy. Gdy piekarnik piecze słabiej od góry, w ostatnich 10 minutach można zwiększyć temperaturę do 190°C.
- Po upieczeniu odstawić ciasto na minimum 20–30 minut. Na gorąco jest delikatne i może się rozpadać. Po lekkim przestudzeniu warstwy się stabilizują i krojenie idzie dużo lepiej.
Szarlotka sypana najlepiej smakuje jeszcze lekko ciepła, ale po kilku godzinach też trzyma formę i nabiera bardziej zwartej struktury. Jeśli wierzch wydaje się zbyt jasny po 50 minutach, warto dopiec ciasto chwilę dłużej. Tutaj kolor naprawdę ma znaczenie, bo świadczy o tym, że masło dobrze połączyło suchą warstwę.
Wierzch musi być pokryty masłem niemal w całości. Puste miejsca to najczęstszy powód, dla którego po upieczeniu zostają suche, mączne fragmenty.
Jakie jabłka do szarlotki sypanej sprawdzają się najlepiej
Najlepsze odmiany jabłek do pieczenia
Do tego ciasta najlepiej nadają się jabłka kwaśne albo słodko-kwaśne, które po starciu puszczają sok i nie zamieniają się całkiem w mus. Dobrze sprawdza się szara reneta, antonówka, ligol, jonagold, boskoop albo idared. Jeśli użyte zostaną bardzo słodkie odmiany, warto zmniejszyć ilość cukru w suchej mieszance.
Przy jabłkach twardszych i bardziej zwartych dobrze jest dodać odrobinę więcej cynamonu albo łyżeczkę soku z cytryny, żeby podbić smak. Z kolei jabłka mocno soczyste dają świetny efekt miękkiego środka, ale trzeba wtedy szczególnie równo rozłożyć suchą mieszankę. To ciasto lubi balans: nie za sucho, nie za mokro.
Czy jabłka podsmażać wcześniej
W tym przepisie nie ma takiej potrzeby. Właśnie na tym polega wygoda szarlotki sypanej, że jabłka trafiają do formy surowe. Dzięki temu zachowują świeży smak i odpowiednią ilość wilgoci, która podczas pieczenia przenika przez warstwy suchej mieszanki.
Podsmażanie ma sens tylko wtedy, gdy jabłka są bardzo twarde i mało soczyste. W takim przypadku można je chwilę poddusić z łyżką masła i cynamonem, ale trzeba je później dobrze wystudzić. Za gorący farsz sprawia, że warstwy zaczynają się zbijać jeszcze przed wstawieniem do piekarnika.
Typowe błędy przy pieczeniu szarlotki sypanej
Najczęstszy problem to zbyt suchy środek. Powód zwykle jest prosty: za mało jabłek, odciśnięte jabłka albo zbyt nierówno rozsypana mieszanka. W tym cieście proporcje są ważne bardziej niż precyzja co do grama. Jabłek ma być dużo, bo to one robią całą robotę.
Drugi błąd to zbyt mała ilość masła na wierzchu. Gdy zostaną niepokryte miejsca, suche składniki nie mają z czym się połączyć. Po upieczeniu tworzy się wtedy jasna, pyląca warstwa. Dlatego masło warto ścierać drobno i rozkładać naprawdę dokładnie, także przy brzegach formy.
Zdarza się też zakalec, choć w szarlotce sypanej wygląda to trochę inaczej niż przy klasycznym cieście. Najczęściej bierze się z przeładowania formy bardzo mokrymi jabłkami i zbyt krótkiego pieczenia. Jeśli warstwa jabłek jest bardzo gruba, lepiej wydłużyć czas o 5–10 minut niż wyciągnąć ciasto za wcześnie.
Nie warto kroić od razu po wyjęciu z piekarnika. Środek potrzebuje chwili, żeby osiąść. Gdy ciasto lekko odparuje, kawałki wychodzą równe i dobrze się nakładają łopatką.
Wartości odżywcze szarlotki sypanej
Szarlotka sypana nie należy do deserów bardzo lekkich, ale na tle wielu ciast z kremem wypada dość rozsądnie. Sporo zależy od ilości cukru i masła oraz od wielkości kawałka. Przy podziale na 12 porcji jedna porcja ma orientacyjnie 280–340 kcal.
W jednej porcji znajduje się zwykle około 4–5 g białka, 10–14 g tłuszczu i 40–50 g węglowodanów. Jabłka dostarczają błonnika i pektyn, więc deser jest bardziej sycący niż zwykłe kruche ciasto z cienką warstwą owoców. Jeśli zależy na lżejszej wersji, można ograniczyć cukier do 3/4 szklanki i podać ciasto bez lodów czy bitej śmietany.
Jak podawać i przechowywać szarlotkę sypaną
Najlepiej smakuje lekko ciepła, z odrobiną cukru pudru na wierzchu. Dobrze pasuje do niej gęsty jogurt naturalny, kwaśna śmietana 18% albo kulka lodów waniliowych, jeśli ma być bardziej deserowo. Przy codziennym podaniu wystarczy sama, bez dodatków, bo jabłka i cynamon dają już pełny smak.
Po całkowitym wystudzeniu ciasto można trzymać pod przykryciem w temperaturze pokojowej przez 1 dzień. Później lepiej przełożyć je do lodówki, gdzie spokojnie wytrzyma do 3 dni. Przed podaniem dobrze jest ogrzać kawałek przez kilka minut w piekarniku albo krótko w mikrofalówce, bo wtedy wraca miękkość środka i przyjemny maślany aromat.
Szarlotkę można też zamrozić, najlepiej już pokrojoną na porcje. Po rozmrożeniu warto ją podpiec przez 8–10 minut w 160°C. Dzięki temu wierzch znowu robi się przyjemnie chrupki, a środek nie jest zimny i wilgotny.